İnsanların geneli tartışmayı sever. Nerede bir tartışma varsa, bedava laptop dağıtılıyormuşçasına akın ederler olay yerine. Neden peki, ortak paydalar yakalamak, sorunları çözmeye çalışmak için mi ? Tabii ki hayır. İnsanların büyük kısmı ortak paydalara ya kazara yada tartışmaktan sıkıldıkları için ulaşırlar. Egoları her zaman olduğu gibi iletişim kurarken de rahat bırakmaz tartışanları. Herkesin kendine göre galip, başkalarına göre mağlup olduğu saçma sapan savaşlara dönüşür fikir alışverişlerimiz.
Basit bir tartışma, katılımcıların karakterlerine göre inanılmaz şekiller alabilir. Tartışma üslubu esasen tartışmanın verimini belirleyen yegane unsurdur. Dışarıdan basit gibi görünse de fikir alışverişlerimiz aslında katılımcıların karakterleriyle şekillenen bir hayli kompleks yapılardır. Bu yazıda tartışmalarda karşınıza çıkabilecek, içerisinde yitip gidebileceğiniz kaoslar yaratabilecek tipleri dilim döndüğünce anlatmaya, analiz etmeye çalışacağım.
Şakacı Tip: Tartışılan konuyla ilgili bilgi sahibi değillerdir. Muhtemelen ciddi olan hiçbir şey hakkında adam gibi bir bilgileri yoktur. Atıp tutmayı severler fakat atıp tuttuklarının sorgulanabileceği ciddi ortamlara girmek en büyük korkularıdır. Kuracakları birbirinden kopuk ve yüzeysel cümlelerin tartışma ortamında itibar görmeyeceğinin farkında olduklarından karşı atak olarak ciddi mevzuların itibarını azaltmaya çalışırlar. Bu sebeple tartışmada geçen her cümleyi kötü bir espri vasıtasıyla başka bir konuya bağlayarak konuyu dağıtmaya çalışacaklardır.
Tek Pencereli Tip: Bilgi sahibidirler. Ama sadece belli konularda, yani tartışmanın ucundan kıyısından tutabilecek kadar. Tüm ilgi alanları ve bakışları dar bir çerçevenin içerisine sığabildiğinden, dışarıyı görebilmek için yalnızca bir pencere kullanırlar. Herkesin de o pencereden bakmasını isterler. “Doğru” olan her şey oralarda bir yerdedir çünkü. Bu yüzden favori bakış açılarının tartışmaya hakim olması için uğraşırlar. Bunu yapabilmek için, söz aldıklarında hiç durmadan konuşmak suretiyle tartışmayı sürekli kendi bilgi alanları sınırları içerisine çekmeye çalışacaklardır. Başkalarının lafa girmesine ellerinden geldiğince engel olacak ve karşıt görüşe ifade imkanı tanımayacaklardır. Sürekli konuşarak, hiç kimseye fark ettirmeden konuyu değiştirebilecek kadar büyük bir çakallık potansiyeline sahiptirler. Gemiyi azıya almış versiyonları ancak el kol hareketleriyle susturulabilir.
Şanslı Tip: Tartışılan mevzu onun en iyi bildiği alan/alanlara denk gelmiştir. Coştukça coşacak, ortamı bilgi yağmuruna tutacak ve doğru olsun olmasın her türlü fikre tekme tokat girişecektir. Ama kendisine çok fazla güvendiğinden arada bir sallama bilgileri gerçekmiş gibi yutturmaya çalışabilir. Ayriyetten konu hakkında bilgi sahibi olsa da, tartışmaya katabilecek orijinal bir fikir sahibi olmayabilir.
Kasıtlı Yüzeyesl Tip: Tartışmanın analizleri derinleştikçe tartışmanın aleyhine sonuçlanacağını fark etmeye başlamıştır. Çıkış yolu ise kendisini boğan derinliklerden yüzeye ulaşıp derin nefesler almaktır. Saatlerce süren tartışmaları başladığı yere döndürebilirler. Tartışmanın başında sorduğu soruların kalıplarını değiştirerek tekrar sorar, yüzeysel analizlerini bambaşka ufuklara açılan dev kapılar gibi gösterirler. Yorumlarının sığ olduğunu söylerseniz tartışmaktan kaçtığınızı iddia ederler.
Sahte Objektif Tip: Tartışma içerisinde havada uçuşan argüman ve görüşlerden kendince zararsız gördüklerini yakalar ve hemen onaylarlar. Bağnaz olmalarına karşın, ara ara kullandıkları “Bu konuda sana katılıyorum ama..” cümlesi bağnazlık iddialarına karşı kendilerini bir kalkan gibi korur. Bu sayede objektif tartışmacı kimliğine bürünerek dikkatlerini çektikleri kurbanlarına ölümcül darbeler indirebilirler.
Sessiz Sakin Tip: Tartışmaları sessizce dinler, gülenlerle beraber güler, şaşıranlarla beraber şaşırırlar. Ama ne olup bittiği hakkında en ufak bir fikirleri bile yoktur. Terslenme ve bozulma endişesiyle pek etliye sütlüye karışmazlar. İleride karşılaşacakları, entelektüel açıdan sizinkinden daha dandik ortamlarda benzer argümanlarla dikkat çekebilmek için konuşulanları bir kayıt cihazı gibi kaydederler.
Sessiz Agresif Tip: Patlamak üzere olan yanardağ gibidirler. Tartışmanın bir kenarında durur, hiçbir şey söylemez, fakat her konuşulanı büyük bir dikkatle dinlerler. Tartışmaya girip girmeme konusunda kararsızdırlar. Havada uçuşan argümanları kafalarında toplayarak şarjörlerine yerleştirirler. Konuşmaya başlarlarsa ortalığı dağıtabilir yada tartışmacıların kaya gibi argümanlarıyla susturulabilirler. Susturulduklarında ise agresif dinleme evresine geri dönüp ara sıra patlamaya devam ederler.
Radikal Tip: Tartışma onlar için bir araç değil amaçtır. Tartışmak için tartışırlar. Fikirlerini değiştirmek yada kafalarına yeni bir şey sokmak mümkün değildir. Üslupları ve ses tonları sert, kimi zaman küfürlüdür. Eli ayağı düzgün argümanlarla mantıklarına seslenmek imkansızdır. Fikir değiştirmeyi döneklik olarak nitelendirdiklerinden fikirlerini asla değiştirmezler, fakat ironik bir şekilde ömür boyu başkalarının fikirlerini değiştirmeye çalışırlar. Cahil tip ile büyük benzerlikler gösterirler.
Cahil Tip: Tartışma ortamına sürdükleri argümanların saçmalığı karşısında sarhoş olabilirsiniz. Fakat söylediklerinin saçma salak şeyler olduğunu ne kadar nazik olursanız olun kendilerine kabul ettiremezsiniz. Bilhassa ikili tartışmalarda ikna etmek, devre dışı bırakmak imkansızdır. Ortada ikinizden birine “sen saçmalıyorsun” veya “sen haklısın” diyebilecek biri olmadığından ve Cahil tip, asla cahil olduğunu kabul etmeyeceğinden, tartışmanız muhtemelen sonsuza dek sürecektir. Cahil Tiplerin geneli derinlikleri algılayamaz, sığ sularda yüzerler. Aptallıklarından bunalıp tartışmayı bıraktığınızda ise arkanızdan “looseer” diye bağırabilirler. En ölümcül tiptir.
Mega Hafıza Tip: Karşısındakileri somut isimler, olaylar ve tarihlerle dövmeye çalışırlar. Verdiği bilgilerin kaynağını okudukları kitabın sayfasına kadar verebilir, her haltın tarihini, her olayın kıyı köşe ayrıntılarını bilirler. Fakat genelde okuduklarını analiz edip ortaya bir sentez çıkarabilecek kadar derin düşünmezler. Ayrıntılar büyük resmi görmelerine engel olur. Okuduklarını tekrarlarlar fakat düşünerek, analiz ederek ve karşılaştırmalar yaparak üzerine yeni bir şey katamazlar. Verdikleri işlevsel olmayan bilgilerin kaynağını açıklarken tartıştığınız konunun ne olduğunu bile unutabilirsiniz.
Komplo Teorisyeni Tip: Her şey “Onlar” yüzünden olmuştur, ama onların kim olduğu belli değildir. Bir şey “öyle değil tam aksine şöyle”dir ama ortada bunu ispat edebilecek bir delil yoktur. İddia makamı olarak ortaya attığı şeyleri sağlam delillerle temellendirme ihtiyacı duymaz fakat iddialarının reddedilebilmesi için kanıt sunulması gerektiğine inanır. Tartışmaları kilitleyebilir, yolları tıkayabilir.
Etnik Radikal Tip: İçinden çıktığı kültürün yılmaz savunucusu. Tartışmalarda kendisini fikrinden çok etnik kimliğiyle temsil eder ve kendisini içinden çıktığı kültürün reklamcısı sayar. Tartışma ortamının kültürel homojenitesine karşın, farklı ve yoğun bir azınlık kültürüne sahip olmanın verdiği gerginliği tartışmalarda dışa yansıtırlar. Temsil ettikleri kültürün özelliklerine göre değişken olmakla birlikte, her konuyu sınıf farklılıklarına indirgeme ve son tahlilde kültür çatışmasına dönüştürme eğilimleri vardır. Fazlasıyla alıngandırlar.
Aşırı Milliyetçi, Irkçı Tip: (Bkz: Tek Pencereli Tip + Radikal Tip + Cahil Tip + Komplo Teorisyeni Tip + Kitlesel Tip )
Dini Radikal Tip: Konu ayrımı yapmaksızın her konuya cihad gözüyle bakarlar. Dini bilgileri tartışmada savundukları argümanlara referans olarak göstermeye çalışırlar. Etnik radikal veya Tek Pencereli tip gibi, belli bir alana yoğunlaşmış ilgileri her konuyu dini tartışmaya dönüştürmelerine neden olur. İki metre sakal, mütemadiyen kafada duran bir takke, ancak arabistanda giyilen türden elbiseler ve mütemadiyen cepte gezdirilen kokulu tespih ayırt edici özelliklerinden sayılabilir.
Memur Tip: Süpermen misali uçarak büyük bir hızla tartışma bölgesine ulaşır ve resmi ideolojiye ters bir durum olup olmadığını kontrol ederler. İlkokulda devlet tarafından kafalarına çizilen sınırları aşıp yeni bakış açıları kazanamadıklarından, enerjilerini daha çok kafalarına empoze edilen bilgileri korumak için harcarlar. Tüm kişilikleri devletin sağladığı dünya görüşü ve bu görüşe sahip bir yakın çevre içerisinde şekillendiğinden, tartışmalarda resmi görüşe ters düşen her beyanatı kişiliklerine yapılmış bir saldırı olarak kabul edebilir, radikalleşebilir, hatta saldırganlaşabilirler.
Kitlesel Tip: Kalabalığın arasından duyduğunuz belli belirsiz seslerin sahipleridirler. Tartışmalara 3 metreden fazla yaklaşmadan pasif katılımda bulunurlar. Onlarcası bir araya gelip oluşturdukları gruplarla ayakta kalmaya çalışırlar. Kalabalığın arasından destekleyen yada muhalefet eden seslerini duyabilirsiniz, ama asla yüzlerini göremezsiniz. Aidiyet hissettikleri tartışma tarafını kalabalığın içerisinde kaybolan fakat duyulabilen bir sesle desteklerler. Tartışmalarda karşıt görüşlüleri lafla boğma ve fikri anlamda linç etme konusunda uzmandırlar.
Yağcı Tip: Tartışmaların en karaktersiz tiplerindendir. Belli bir görüşleri, bilgileri yada fikirleri yoktur. Nabza göre şerbet verip, ufka kadar gözün görebildiği herkesin görüşünü –birbirine karşı olanlar dahil- onaylarlar. Bu davranışın temelinde gruptan dışlanma korkusu yatar.
Gaza Getiren Tip: Tartışmaya katılmaz, ama katılımcılara “yürü bea” tadında çıkışlarla adrenalin vererek tartışmayı alevlendirirler. Akabinde tartışanları hayvanat bahçesinde kavga eden maymunlar misali izlemek en büyük hobileridir.
Uzlaştırıcı Tip: Tartışılan konuya ilişkin kendilerine ait görüşleri de olmakla beraber tartışmaya girmek istemezler. Tartışma ortamından sıkıldıklarından yada tartışan taraflar arasındaki gerginlikten rahatsız olduklarından ortamdaki tezlerden herkesi memnun edecek sentezler oluşturmaya, orta yolu bulup tartışmayı bitirmeye çalışırlar. Bu hedefe ulaşmak için “Şakacı Tip” karakterine bürünüp kötü esprilerle konuyu dağıtmaya çalışabilirler. Tartışanlar da tartışmaktan sıkıldıysa ve henüz hiçbir görüş bir diğerine üstünlük sağlayamamışsa başarılı olabilirler.
Osurup Kaçan Tip: Tartışmaları kimyasal saldırı ile dağıtan veya böyle bir fantezisi olan tiplerdir. Genelde 1.83 boyunda olup Kocaeli Üniversitesi Radyo Sinema Televizyon bölümünde okurlar. Ekseriyetle 2009 girişli olup okula servisle gidip gelirler, boş zamanlarında blog yazarlar.
—-
Tartışmalarda aklıma gelmediğinden yazamadığım onlarca tip için kusuruma bakmayın, görüş ve eleştirilerinizi dile getirmekten çekinmeyin. Kurtlar sofrasında g.tünüzü kollayın. Terli terli soğuk su içmeyin.
